Ik ben een beta, een nerd, “Natuur en techniek” is mijn ding. In het verzamelen van glaswerk is er daarmee één specifiek soort glas die nog net even wat interessanter is dan de rest: radioactief glaswerk.
Als je een stuk normaal glas pakt lijkt het kleurloos, maar als je een wat dikker stuk pakt, of gerecycled glaswerk, dan zie je al snel een blauwgroene kleur. Dat is min of meer de normale kleur van glas, veroorzaakt door ijzeroxide onzuiverheden. Wil je daar verandering in brengen dat kun je ervoor kiezen om ionen toe te voegen: mangaan, cadmium, of uranium.
De eerste op ons lijstje is mangaan. In kleine hoeveelheden werd dit gebruikt om glas kleurloos te maken, ofwel om de blauwe tint van de ijzeroxide tegen te gaan. Dit is een ouder proces en wordt tegenwoordig niet veel meer gedaan. Hieruit kun je een indicatie krijgen of het glaswerk dat je bekijkt oud is of niet. Mangaan werd tot ongeveer 1920 veel gebruikt, later nog maar zelden.
Maar hoe zie je of glaswerk mangaan bevat? Het is immers kleurloos, en er zit geen labeltje onder waarop staat “bevat mangaan”. Hier komt een van mijn vaste “kringloop-gereedschapjes” bij kijken: een blacklight zaklamp, en wel eentje met een 365nm ledje erin. Mangaanglas kleurt een beetje groen onder een blacklight. Dus, sta je in de kringloop voor een kast vol met glas, dan schijn je erop, en de glazen die groen oplichten zijn waarschijnlijk oud. Natuurlijk is het geen garantie op oud glas, en niet al het oude glas zal oplichten, maar het is een handige en snelle eerste filtering. Mangaan is overigens niet radioactief, maar reageert dus wel op een blacklight.
Tot zover mangaan. De volgende waar ik wat aandacht aan wil spenderen is cadmiumglas. Ook dit is niet radioactief, maar wel een zwaar metaal. Als je cadmium toe voegt aan glas krijgt het een gele, oranje of rode kleur en onder een blacklight licht het oranje op. Een kleine valkuil hierbij is de soms geelgroene oplichting die je ziet onder blacklight. Dat is geen cadmium maar boron nitride en zit alleen op de buitenkant van het glas. Boron nitride is een “release agent” en werd gebruikt op de mal om glaswerk eruit te krijgen zoals je ook je bakvorm invet. Het verschil tussen deze twee is heel duidelijk als je het eenmaal een keertje hebt gezien.
Hieronder zie je twee stuks cadmiumglas uit mijn verzameling. Een overduidelijk oranje kleur onder normaal licht, en gele oplichting onder een blacklight. In het echt is het een stukje spectaculairder, ik krijg het gewoon niet goed op de foto. DuckDuckGo vooral even op cadmium glass voor foto’s van dit bijzondere glas.
En dan de laatste glastoevoeging waar ik het even over wil hebben: uranium. Het is licht radioactief en kleurt glas geel tot groen. Heel erg herkenbaar en onder een blacklight licht het felgroen op. Helaas is het een beetje in de mode geraakt de laatste jaren, waardoor kringlopen het nu veelal in een vitrine hebben staan, al dan niet met een blacklight erboven. En natuurlijk een bijpassend hoog prijskaartje.
Hieronder nog een stuk uit mijn verzameling, een likeurset “Curro” van de Kristalunie Maastricht. Ontworpen door J.W. Roozendaal in 1931. De kenmerkende groene kleur onder normaal licht, en een spectaculair oplichten onder blacklight.
Kijk je op marktplaats dan zul je het nodige aan uraniumglas vinden (ook wel “anagroen” of “vaseline glas” genoemd), maar, er wordt ook heel veel mangaanglas verkocht als zijnde uranium “want het licht groen op onder een blacklight.” Het verschil is echter overduidelijk: uraniumglas is nooit kleurloos, mangaanglas is dat wel, tevens is de oplichting onder blacklight heel veel feller bij uranium. Laat je dus niet foppen.
Naast uranium, cadmium en mangaan zijn er nog andere toevoegingen aan glas. Een deel ervan kun je onder een blacklight herkennen, en een enkeling (zoals Thorium, te vinden in sommige oude cameralenzen) is ook radioactief.
Dus, neem eens een blacklight mee naar de kringloop. Wie weet wat je vindt!